Sosiolinguistik 21: Indahnya perumpamaan Melayu

Seloka- Menurut Nik Hassan Basri Nik Ab. Kadir seloka merupakan sejenis puisi Melayu tradisional yang berbentuk karangan berangkap yang mengandungi unsur ejekan, sindiran dan jenaka dan digunakan untuk menyindir sambil mengajar.

                 Contoh: Cantik manis putih kuning,

                                Bagai tanduk bersending gading,

                                Salah pandang akal dirunding,

                                Perangai pula laksana anjing.

Bidalan-Menurut Aripin Said, pada kebiasaannya isi kandungan bidalan mengandungi pengajaran dan fikiran yang bercirikan kebenaran dan berfungsi menyampaikan nasihat.

Contohnya:Kalau kail panjang sejengkal, lautan dalam jangan     diduga- Kalau tidak mahir dalam sesuatu bidang itu, akibatnya buruk.

Peribahasa-Menurut Dr. Hm Tuah Iskandar al-Haj Hadis Melayu ialah peribahasa ataupun perumpamaan. Banyak daripadanya berasaskan pegangan agama, sebabnya setiap anjuran ke arah berbuat baik itu adalah asas ajaran Islam.

 Contohnya: Bagai pinang dibelah dua-pengantin ang sama padan.

Simpulan Bahasa-Menurut Abdullah Hussein simpulan bahasa ialah perkataan atau kelompok perkataan yang tertentu untuk menyatakan sesuatu maksud lain daripada erti yang lazim.

Contohnya: Abang Angkat

Maksud: Lelaki yang telah di akui sebagai abang, tetapi tidak mempunyai pertalian darah dengan orang yang mengakuinya.

Perumpamaan-Menurut Zaitul Azma Zainon Hamzah perumpamaan merupakan peribahasa yang mempunyai maksud yang berlainan daripada perkataan-perkataan yang membentuknya. Perumpamaan biasanya menggunakan kata bandingan seperti macam, umpama, bak, laksana, dan seperti.

Contohnya:Bagai bulan dipagari bintang.

Maksud : Kecantikan gadis yang tiada bandingannya.

Pepatah dan Petitih- Menurut Abdullah Yusof et.al. pepatah merupakan salah satu jenis peribahasa yang mempunyai sifat rangkaian kata-kata yang berkerat-kerat atau berpatah-patah, tetapi mengandungi unsur pengajaran. Setiap rangkai pepatah terdiri daripada dua baris atau lebih dan ia disebut satu demi satu seolah-olah seseorang itu sedang membuat perbilangan atau perkataan. Pepatah ini biasanya berkait rapat dengan adat istiadat, undang-undang atau peraturan masyarakat.

Contohnya: Buang siriah buang bidak, buang puluik buang tingkalang, kato nan ban dipatidak sandi iman nan nyato kurang. 

Maksudnya seseorang yang pendusta yang suka merubah kebenaran, sendi keimanan yang sangat kurang.

Perbilangan- Menurut Nor Hashimah Jalaluddin perbilangan merupakan susunan kalimat yang bertujuan menjadi pegangan kepada anggota masyarakat sehingga menjadi adat atau peraturan. Perbilangan berasal daripada adat resam Melayu. Berfungsi sebagai pedoman  dalam kehidupan bermasyarakat dan bentuknya berkerat-kerat atau berpatah-patah.

Kata-kata Pujangga- Menurut Rubiah Aksah Kata-kata pujanggan merupakan hasil pemikiran bijak pandai dan tokoh-tokoh tersohor. Biasanya mengandungi pengertian yang mendalam, iaitu sebagai suatu peringatan di samping menjadi panduan dalam kehidupan.

Tamsil - Menurut Kamus Dewan, tamsil ialah persamaan sebagai umpama, misalan. Tamsil adalah misalan yang berkias dan mengandungi pengajaran dan teladan.

Sosiolinguistik 20: Percampuran Kod

Sewaktu hujung minggu, saya sempat meluangkan masa di hadapan televisyen bersama kawan-kawan. Pada waktu itu, kami melihat sebuah rancangan berbentuk hiburan yang digelar “MELODI”. Rancangan itu menampilkan dua pengecara terkenal iaitu Zizan Raja Lawak dan Dira Abu Zahar. Terdapat banyak percampuran kod bahaa inggeris dan bahasa Melayu yang digunakan oleh pengecara tersebut.

Perkataan well, u see, i tak sure u mampu Dira’ antara kesalahan penggunaan bahasa yang sempat saya dengar. Sebagai pengacara televisyen yang sentiasa berhubung dengan seluruh warganegara di negara ini, sepatutnya mereka yang mengendalikan rancangan hiburan mahupun rancangan-rancangan lain patut disedarkan agar menggunakan bahasa Melayu dengan betul agar tidak berlaku ‘kekacauan’ dalam berbahasa terutamanya kepada remaja yang mudah terpengaruh dengan apa sahaja di persekitaran mereka termasuklah cara berbahasa.

P/s: Walaupun rancangan ini berbentuk hiburan, tetapi penggunaan bahasa Melayu perlu dipandang serius agar bahasa Melayu itu terus kekal sepanjang hayat.

Sosiolinguistik 19: Bahasa Baku [Gaduh] Vs Dialek Kelantan [Gaduh]

Pada suatu hari, sewaktu saya ingin cepat untuk ke kuliah, tiba-tiba kawan serumah saya yang berasal dari Kuala Lumpur menyapa kepada saya. Berikut merupakan antara dialog untuk menggambarkan situasi ini.

Ali     : Weh Syafiq apesal ko terburu-buru nie?

Aku   : Bro aku nak gaduh ni..dah lambat.

Ali     : Gaduh?? dekat mana..

Aku  : Maksud aku gaduh tu mahu cepat. Dalam bahasa Kelantan disebut "gaduh".

            [Aku tergelak seketika]  

Kesimpulannya, kekeliruan dalam komunikasi boleh terjadi sekiranya perkataan yang diujarkan oleh rakan kita itu belum pernah kita dengari atau fahami sebelum ini.

P/s: "Gaduh" merupakan dialek Kelantan yang membawa erti "Mahu cepat atau terburu-buru".

Sosiolinguistik 18:Transkipsikan mengikut dialek Terengganu (Siri 4)

Berikut merupaka contoh-contoh perkataan yang ditranskipsikan mengikut dialek Terengganu. Perkataan-perkataan ini ditranskipsikan berpandukan percakapan masyarakat Terengganu pada masa kini. Dialek inilah yang membezakan sebuah negeri mahupun daerah dengan daerah ataupun negeri lain.

Ejaan Baku	Sebutan Standard	Sebutan Sampel	Sebutan Dialek
makan	[makan]	[makaŋ]	[makaŋ]
telur	[tƏlur]	[telo]	[telo]
gajah	[gaǰah]	[gaǰôh]	[gaǰôh]
kipas	[kipas]	[kipah]	[kipah]
ikan	[ikan]	[ikaŋ]	[ikaŋ]
jalan	[ǰalan]	[ǰalaŋ]	[ǰalaŋ]
tidur	[tidur]	[tido]	[tido]
dalam	[dalam]	[dalaŋ]	[dalaŋ]
besar	[bƏsar]	[bƏso]	[bƏso]
kecil	[kƏcil]	[kƏcik]	[kƏcik]
tandas	[tandas]	[tandah]	[tandah]
pinjam	[pinǰam]	[pinǰaŋ]	[pinǰaŋ]
keras	[kƏras]	[kƏrah]	[kƏrah]
Semalam	[sƏmalam]	[mareŋ]	[mareŋ]

Sosiolinguistik 17: Konsep Menghintung dalam Dialek Terengganu (Siri 3)

Konsep Menghitung

Sepertimana yang kita semua sedia maklum, konsep menghitung merupakan salah satu konsep yang sering digunakan semua manusia di dunia untuk menjumlahkan sesuatu benda mahupun objek tertentu. Konsep menghitung ini memainkan peranan yang sangat penting dalam kehidupan seharian. Sebagai contohnya, pada masa kini kanak-kanak diajar menghitung dan mengira sejak dari bangku persekolahan lagi. 

Dalam dialek antara negeri-negeri konsep menghitung adalah sama sahaja misalnya menggunakan konsep sa, puluh, ratus, ribu dan seumpamanya. Namun yang membezakan antara mereka mengenai konsep menghitung ini adalah berkaitan dengan bunyi yang diujarkan oleh para penutur di negeri masing-masing dalam menghitung sesuatu angka. 

Dalam dialek Terengganu, konsep menghitung digambarkan dengan perkataan se, due, tige, empak, lime, enang, tujuh, lapang, milang dan sepuloh. Menurut Asmah Haji Omar, 1990: 176, perkataan membilang merupakan kata yang lebih kerap digunakan oleh orang Melayu.  Dalam bahasa Melayu, konsep urutan bilangan mempunyai bentuk dan susunan yang tersendiri.  Dalam perkataan lain, urutan dinyatakan dalam bentuk kata bilangan ordinal iaitu terdiri daripada struktur ke + nombor, misalnya dalam dialek Terengganu disebut sebagai kedue, ketige, keempak, kelime, keenang, ketujoh dan seterusnya. Untuk memahami dengan lebih jelas akan ditunjukkan dalam jadual di bawah bersertakan dengan transkipsinya sekali.

Bahasa Standard	Dialek Terengganu	Transkripsi
satu	/se/	[sə]
dua	/Due/	[du ə]
tiga	/tige/	[tigə]
empat	/Empak/	[əmpak]
lima	/Lime/	[lim ə]
enam	/Enang/	[ənãŋ]
tujuh	/tujoh/	[tujoh]
lapan	/Lapang/	[lapaŋ]
sembilan	/Milang/	[səmbilaŋ]
sepuluh	/Puloh/	[puloh]

Contoh Penggunaan Perkataan dalam Ayat

                                i.            /# diə dapak təpat kətigə dalaŋ pətandiŋaŋ pεsta patuŋ #/

/# dia mendapat tempat ketiga dalam pertandingan pesta pantun #/

                              ii.            /# moto itu bəhargə lapaŋ ribu riŋgit #/

/# motosikal itu berharga lapan ribu ringgit #/

Sosiolinguistik 16: Kajian tentang Konsep Warna dalam Dialek Terengganu (Siri 2)

Konsep warna

     Dalam dialek Terengganu, terdapat banyak warna yang dituturkan menggunakan dialek Terengganu dalam kehidupan seharian mereka. Akan tetapi secara khususnya terdapat beberapa warna yang utama dalam dialek Terengganu iaitu putih, hitam, merah, hijau, kuning, hijau dan biru. Empat dari warna-warna tersebut boleh dikatakan sebagai warna asas iaitu puteh, hitam, merah dan hijau. 

       Seperti dialek-dialek di negeri lain, dialek Terengganu turut disertakan dengan tiap-tiap kata nama yang mempunyai tambahan-tambahan yang berkaitan dengan bunga-bungaan, daun-daunan dan juga benda-benda alam lainnya untuk menyatakan berbagai-bagai kelainan dari warna itu. Akhiran 'n' dalam sesuatu perkataan di tambah dengan huruf 'g'. Contoh perkataan dan contoh ayat dalam dialek Terengganu dapat ditunjukkan pada jadual di bawah ini.

Ejaan baku	Sebutan standard	Ejaan dialek dalam perkataan biasa	Sebutan sampel	Sebutan dialek
Merah	[ me͂ rôh]	Meroh merang Meroh daroh ikang Meroh jambue	[məroh meraŋ] [məroh daroh ikaŋ] [mƏroh jambue]	[məroh meraŋ] [məroh daroh ikaŋ] [mƏroh jambue]
Puteh	[PutƏh]	Puteh lepuk Puteh siot	[putεh ləput] [PutƏh siot]	[putεh ləput] [PutƏh siot]
Hitam	[Hitam]	hitang legang hitang maneh	[hitaŋ legaŋ] [hitaŋ manƏh]	[hitaŋ legaŋ] [[hitaŋ manƏh]
Hijau	[Hijau]	ija pucuk pisang ija tuee ija mude ija pekak	[ija pucuk pisaŋ] [ija tuƏ] [ija mudƏ] [ija pekok]	[ija pucuk pisaŋ] [ijautuƏ] [ija mudƏ] [ija pekok]

Terdapat banyak lagi konsep warna yang dituturkan mengikut loghat ataupun dialek terengganu yang digunakan dalam kehidupan seharian mereka. Disamping empat warna yang utama dalam masyrakat Terengganu dan terbitan-terbitannya itu, terdapat juga rujukan warna yang tidak menggunakan sebarang kata warna, tetapi disebaliknya menimbulkan konsep warna dengan memilih benda-benda yang dicirikan oleh warna-warna tertentu. Misalnya pucuk pisang, kulit manggis, buah langsat dan sebagainya. 

Dalam menggunakan ungkapan-ungkapan ini tidak diperlukan bantuan sebarang kata nama warna. Misalnya ” warna kulit ayah itu seperti buah langsat”. Secara kesimpulannya boleh dinyatakan bahawa pada mula-mulanya dialek Terengganu mempunyai sistem empat warna asas yang berkembang menjadi kepada banyak warna-warna yang seterusnya. Dialek Terengganu juga menunjukkan bahawa dialek Terengganu secara langsung membuat rujukan kepada benda-benda untuk menyatakan warna, dan ini adalah satu petunjuk tentang cara tunbuh dan kembangnya konsep warna pada amnya.

Contoh Penggunaan Perkataan dalam Ayat:

        i.            /# baju adək warnã  ija pucuk pisaŋ #/

/# baju adik berwarna hijau pucuk pisang #/

      ii.            /# səlεndaŋ itu bərwanə məroh daroh ikaŋ #/

/# selendang itu berwarna məroh darah ikan #/


P/s: Data ini merupakan sebahagian daripada tugasan untuk kursus Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu yang telah saya lakukan melalui temu bual masyarakat Terengganu.